Velen van u zullen onbekend zijn met de term ‘Corporate Psychopaths’. Toch is de kans dat u in uw carrière, zeer waarschijnlijk meermaals, op een Bedrijfs-psychopaat bent gestuit 100%.
Net als in andere verschijningsvormen van psychopathie vertonen Bedrijfs-psychopaten veel symptomen van klassieke psychopathie. Toch zijn Bedrijfs-psychopaten in veel gevallen destructiever dan menige andere vrij rondlopende psychopaten.
Veel bedrijfs-psychopaten bekleden hoge of leidinggevende functies. In veel gevallen zijn deze psychopaten juist in deze functies terecht gekomen omdat de directie potentieel zien in dit soort mensen. Het zijn vaak juist de symptomen van psychopathie waardoor uw werkgever denkt met de psychopaat de juiste persoon voor de [leidinggevende] functie gevonden te hebben.
Reden genoeg om dit onderwerp eens wat uit te diepen.
Schatting aantal psychopaten
De schattingen over het aantal psychopaten dat een bevolking telt lopen ruim uiteen. Sommige onderzoekers spreken van circa 1%, andere wetenschappers schatten het in op zo’n 10% van de bevolking.
Waarschijnlijk concentreren de 1% aanhangers zich [te] sterk op de 20 klassieke kenmerken van een prototype psychopaat. Waarschijnlijk houden de 10% aanhangers een [te] ruime definitie van psychopathie aan en nemen daarbij ook andere en lichtere vormen van [kennelijke] psychopathie mee in hun schattingen.
Zoals in veel gevallen zal de waarheid ergens in het midden liggen. Dat laat onverlet dat Bedrijfs-psychopaten enorme schade [kunnen] toebrengen aan het bedrijf en het aldaar aanwezige personeel. Het is derhalve een probleem om zeer serieus te nemen.
Wat is een psychopaat?
Psychopaten zijn moeilijk te herkennen. Zeker op het eerste gezicht maar ook na langer en intiemer contact is het lastig een psychopaat van een niet-psychopaat te onderscheiden.
De meeste onder ons hebben een vrij stereotype beeld van een psychopaat. Als men denkt aan de term psychopaat dan denkt men vaak als eerste aan beruchte massa- en lustmoordenaars die gruwelijke misdaden hebben begaan. Dit beeld is echter niet correct.
U kent persoonlijk, vaak zonder dit te beseffen een of misschien wel meerdere personen die in meer of mindere mate kenmerken vertoond van psychopathie. Het is zelfs niet uitgesloten dat uzelf in zekere mate en bij gelegenheid kenmerken in u heeft die zouden kunnen wijzen op een zekere mate van psychopathie. We liegen immers allemaal wel eens. We manipuleren soms ook. We fingeren soms ook wel eens empathie en doen ons ook wel eens sympathieker of beter voor dan we in werkelijkheid zijn. En tot slot hebben zelfs de meest beheerste non-agressieve mensen wel eens een moment in hun leven gekend dat ze iemand zouden kunnen doden.
Maar maakt dit u tot een psychopaat? Nee. Weleens onder bepaalde omstandigheden kenmerken of symptomen vertonen van psychopathie maakt u nog geen psychopaat. De ware psychopaat vertoond systematisch tekenen van psychopathie. Ook al weet men dit in de regel heel goed te verhullen.
Je zou zelfs kunnen zeggen dat mensen die erg assertief zijn en ook wel eens op ongepaste momenten verbaal of fysiek van zich afbijten zelden psychopaten zijn. Een echte psychopaat laat zich niet makkelijk [her]kennen. Hij [of zij] manipuleert zichzelf doorgaans door het leven en laat een spoort van talloze naamloze slachtoffers achter zich.
Om voor de term psychopaat in aanmerking te komen moet u voldoen aan een flink aantal symptomen zoals deze beschreven zijn in de Hare Psychopathy Checklist-Revised (PCL-R). Zie de checklist hieronder:
De checklist bestaat uit twintig kenmerken die bij een persoon in meerdere of mindere mate aanwezig kunnen zijn. Voor ieder kenmerk wordt een 0 voor "nee," 1 voor "iets", en 2 voor "zeker van toepassing” genoteerd. Het prototype psychopaat scoort 40, iemand met een score van 30 of hoger komt in aanmerking voor de diagnose van psychopathie. Mensen zonder criminele achtergronden scoren gemiddeld rond de 5. Veel niet-psychopathische criminelen scoren gemiddeld rond de 22.
Alhoewel het af te raden valt met deze checklist uzelf of uw familie en vriendenkring ‘in kaart’ te brengen kunnen de meeste onder ons zich niet beheersen en doen toch even globaal de test om te zien of uzelf toch niet per ongeluk in de categorie ‘psychopaat’ vallen. Gelukkig bent u in 99% van de gevallen gerustgesteld.
Wat is een Bedrijfs-psychopaat?
Veel van u kennen wel een of meerdere collega’s, vaak in leidinggevende functies die enerzijds erg populair zijn bij een deel van de collega’s, en dan met name bij andere leidinggevenden of zij die graag tegen ‘de macht’ aanschurken, maar anderzijds gehaat of verguist worden door een ander deel van de, in de regel aan hem [of haar] onderworpen collega’s. Terwijl u zich afvraagt hoe de persoon ooit op deze plek terecht is gekomen vragen andere zich juist af wat u op de persoon tegen hebt.
Het heeft er alles mee te maken dat psychopaten, dus ook Bedrijfs-psychopaten niet zelden als zeer innemende mensen overkomen. Zij spelen deze rol vaak met verve. Inderdaad, spelen want van werkelijke betrokkenheid is geen spraken. ook beschikt men vaak over een fluwelen tong. Zowel in uiterlijke verzorging als welbespraaktheid steken de Bedrijfs-psychopaten vaak boven andere collega’s uit.
Kenmerken van een
Bedrijfs-psychopaat
Ongevoelig, manipulatieve, bedrieglijke, verbaal en psychisch abusief en agressief, meedogenloos, profiteur, lijdende aan [vaak groteske] zelfoverschatting, opschepperig, welbespraakt, uitbuiter, kort lontje, onverantwoordelijk, intimiderend, glad, compulsieve leugenaar, oppervlakkig charmant, scrupuleus, megalomaan, egocentrisch, narcistisch, gefingeerd meelevend en sympathiek, flatterend, enz.
Modus operandi
Bedrijfs-psychopaten zitten zelden verlegen om een compliment of praatje. Het [met klanten en] collega’s ‘socializen’ is als een tweede natuur voor deze personen.
Men pakt u vaak in met lovende en sympathieke woorden en voordat u het weet heeft u ingestemd met bijvoorbeeld een functieverzwaring of extra taken terwijl u het hoofd t
ernauwernood boven water kunt houden of verdrinkt in het werk.
Het ‘socializen’ ziet menige werkgever als een primaire kwaliteit van een goede leidinggevende. Bedrijven geven miljoenen euro’s uit aan het trainen van managers in ‘de kunst van het socializen’.
Het goed kunnen ‘socializen’ heeft een toegevoegde waarde. Met stroop vangt u immers meer vliegen dan met azijn. Voor Bedrijfs-psychopaten is het ‘socializen’ niet veel meer een stuk gereedschap om de ware aard van het beestje voor collega’s, collega leidinggevende en met name voor de werkgever te verhullen.
Het ‘socializen’ is ook een middel om u als [potentieel] slachtoffer er zogezegd ‘in te luizen’. Heeft u een probleem, bijvoorbeeld in de persoonlijke sfeer dan is de Bedrijfspsychopaat meestal de eerste om zijn onuitsprekelijke medeleven kenbaar te maken en een luisterend oor te bieden. In een later stadium of zelfs ‘on the spot’ gebruikt men deze ‘kwetsbaarheid’ of informatie zonder enige scrupules tegen u.
Later bent u vaak alleen maar verbijsterd en ontdaan over het feit dat uw psychopathische collega of leidinggevende uw vertrouwen en kwetsbaarheid zo heeft misbruikt om u uiteindelijk te manipuleren of een hak te zetten. U bent vaak zo verbijsterd, ontdaan of beschaamt dat u er niet over peinst om de tegenaanval in te zetten.
De slachtoffers
De Bedrijfs-psychopaat maakt over het algemeen flink wat slachtoffers op de werkvloer. Men isoleert vaak een of meerdere personen van de andere werknemers. Dit doet men door u bijvoorbeeld publiekelijk voor gek te zetten of achter uw rug negatief over u te spreken. Is het isoleren gelukt dan heeft de Bedrijfs-psychopaat vrij spel. Het intimideren, manipuleren en denigreren kan dan ongemerkt of met welbevinden van andere collega’s of zelfs de werkgever plaatsvinden.
Veel in essentie [en voorheen] zeer gewaardeerde en waardevolle werknemers en collega’s zien zich, vaak na weken, maanden of zelfs jaren van pesterijen genoodzaakt opgebrand de handdoek in de ring te gooien. Niet zelden heeft men, ondermeer doordat men zich door de Bedrijfs-psychopaat heeft laten provoceren tot uitspraken of gedragingen die men normaliter niet zou bezigen, iedere geloofwaardigheid verloren onder collega’s en tegenover de werkgever.
Toch valt er wel wat op- en aan te merken op en over de slachtoffers. Deze bevinden zich namelijk in de regel in twee categorieën. Het zijn vaak de [soms wat te] assertieve of juist de [te] passieve werknemers of collega’s die ten prooi vallen aan de Bedrijfs-psychopaat.
De eerste categorie
Oprechte hardwerkende maar [soms net even wat te] assertieve werknemers of collega’s prikken niet zelden door de farce heen die de Bedrijfs-psychopaat heeft opgeworpen. Hetgeen vaak reden genoeg is om hen het veld te doen ruimen.
Het irriteert de Bedrijfs-psychopaat dat deze categorie werknemers of collega’s zich niet makkelijk laten manipuleren of intimideren.
Assertieve werknemers of collega’s met het spreekwoordelijke ‘hart op de tong’ zijn vaak ook de werknemers waaraan een werkgever werkelijk iets heeft. Uitzonderingen daargelaten zijn het vaak de assertieve werknemers of collega’s die zich uit betrokkenheid en [een zekere mate van] competentie tegen veel zaken aan bemoeien.
Het is daarom geen toeval dat de Bedrijfs-psychopaat meestal het conflict opzoekt met deze werknemers of collega’s die het ‘hart op de tong’ hebben. Deze werknemers of collega’s ziet men niet alleen als een bedreiging maar vaak ook als een uitdaging.
Open mensen en mensen met ‘het hart op de tong’ laten zich in de regel ook makkelijker provoceren en zijn daardoor het uitgelezen slachtoffer voor de Bedrijfs-psychopaat.
Buiten het feit dat de Bedrijfs-psychopaat aanvoelt dat hij bij [soms wat te] assertieve werknemers of collega’s door de mand valt, het hekelt dat deze zich niet makkelijk laten manipuleren of intimideren en hem [of haar] naar de kroon steekt is het ook een machtsspel.
De Bedrijfs-psychopaat hunkert naar erkenning om het eigen ego te strelen. U als assertief persoon bent, althans volgens de Bedrijfs-psychopaat een sta in de weg van diens agenda en schema om als een raket door te stoten naar meer aanzien en macht. U kunt hem [of haar] immers wel eens, op basis van uw bewezen kwaliteiten en inzet voorbij streven.
De tweede categorie
De andere categorie, namelijk te [te] passieve werknemer of collega kunnen wij het beste omschrijven als ‘a sititng duck’ en als ‘target practice’. Ze zijn vaak van naturen kwetsbaarder en zullen zich zelden verzetten tegen de Bedrijfs-psychopaat.
Het zijn de ideale slachtoffers om de kunst van het intimideren, manipuleren en denigreren op te oefenen. Passieve mensen zullen zich niet snel verzetten. Veel eerder kwijnt men langzaam weg om vervolgens opgebrand en wel via de achterdeur het pand te verlaten.
Het nadeel van [te] passieve werknemers of collega’s is dat men vaak de schijn van incompetentie en luiheid tegen heeft. Bij het slachtofferen van deze werknemers of collega’s zal de Bedrijfs-psychopaat weinig hinder ondervinden. Hij [of zij] kan vaak zelfs rekenen op bijval en hulp van andere werknemers of collega’s.
Passieve werknemers of collega’s zijn niet alleen voor de Bedrijfs-psychopaat maar ook voor andere werknemers of collega’s een welkom iemand om de frustraties op af te reageren. Bovendien functioneren passieve collega’s als bliksemafleider. Zolang de Bedrijfs-psychopaat zich op deze collega’s concentreert en de collega’s met de Bedrijfs-psychopaat sympathiseren worden ze zelf niet het slachtoffer. Laf, gemeen en abject maar wel effectief.
De gevolgen
Als een werkgever een Bedrijfs-psychopaat in dienst neemt zijn de gevolgen vaak letterlijk niet te overzien. Niet alleen zal de omvang van de schade, naarmate er meer tijd overheen gaat enorm zijn, maar het duurt vaak erg lang voordat de werkgever door krijgt welke omvang de schade werkelijk heeft.
Soms komt de werkgever daar nooit achter. In de wat meer uitzonderlijke gevallen kan het zelfs tot de ondergang van het bedrijf leiden. Uit onderzoeken blijkt dat enorme bedrijven, tot op zeker hoogte of zelfs primair ten onder zijn gegaan aan het mismanagement van Bedrijfs-psychopaten. Men denkt dat ENRON daarvan een voorbeeld is.
Helaas duurt het soms vele jaren, en soms gebeurd dit in z’n geheel niet, voordat de werkgever of andere leidinggevende door hebben dat er iets mis is. Ondertussen heeft de Bedrijfs-psychopaat talloze, in de regel zeer waardevolle werknemers weggetreiterd. Het menselijk kapitaal wat hierdoor vernietigd wordt is nauwelijks in geld uit te drukken. Laat staan in menselijk leed.
Dat Bedrijfs-psychopaten nogal eens slachtoffers maken ziet de werkgever vaak als ‘collateral damage’. Met de gladde tong heeft de Bedrijfs-psychopaat de werkgever op voorhand of terplekke ervan overtuigd dat het slachtoffer niet functioneert of te recalcitrant is. Komt de Bedrijfs-psychopaat in het nauw en lijkt hij zich verslikt te hebben in een werknemer die alom gewaardeerd wordt door de werkgever en collega’s dan gooit men het vaak op een ‘voorbeeldstelling’.
Wat kunt u doen als
[potentieel] slachtoffer?
Als slachtoffer bent u vaak kansloos. In de regel zal een werkgever zijn manager waarmee u in conflict bent geraakt
eerder serieus nemen dan u als ‘gewone’ werknemer. Als het een collega betreft dan duurt de terreur voort tot de schellen van de ogen van de werkgever afvallen. En dat kan lang, heel lang duren.
Vaak is het u ook niet duidelijk welk doel de Bedrijfs-psychopaat voor ogen heeft. Wil hij [of zij]? Wil hij u breken? U heeft op deze vragen geen antwoord. U dient zich daar ook verder niet mee bezig te houden.
Sommige slachtoffers verkiezen het om in de tegenaanval te gaan. Dit werkt vaker tegen u dan voor u. Een tegenaanval is niet de juiste methode. Een beetje Bedrijfs-psychopaat heeft een mogelijke tegenaanval vaak al ingecalculeerd en uw werkgever, andere leidinggevende of collega’s uit uitvoerig ingelicht over uw ‘explosieve karakter’ of ‘opstandige karakter’. U kunt met een tegenaanval of een sterke verdediging alleen maar het beeld dat de Bedrijfs-psychopaat van u heeft opgeroepen bevestigen.
Kalm blijven is de enige remedie. Zeker in bijzijn van collega’s, andere leidinggevende en de werkgever. Waarschijnlijk heeft u zich er al meer dan eens toe laten verleiden op zijn [of haar] provocaties in te gaan. Reden genoeg voor de Bedrijfs-psychopaat om u publiekelijk te provoceren tot een tegenaanval of een felle verdediging. Blijft u echter kalm dan zal zijn [of haar] strategie in het water vallen en zullen zij om u heen juist de provocateur met verbijstering aankijken.
U kunt de Bedrijfs-psychopaat zelfs, in alle rust en met veel beheersing ertoe kunnen prikkelen zichzelf te buiten te gaan. De kans dat dit lukt is echter gering. Oprechte emoties zijn menige psychopaat volstrekt vreemd.
Als u zich consequent niet [meer] laat provoceren kan het wel eens zijn dat de Bedrijfs-psychopaat op den duur zijn pogingen om u te provoceren, en u derhalve zodoende in diskrediet te brengen bij collega’s of de werkgever staakt. Vervolg uw carrière en wellicht streeft u hem met de tijd voorbij en bent u ooit in de positie hem [of haar] te elimineren of degraderen.
Om de hierboven genoemde strategie ten uitvoer te leggen moet u niet alleen over engelengeduld beschikken maar ook over een enorme dosis zelfbeheersing en doorzettingsvermogen. Bent u een van de gepassioneerde [net even te] assertieve slachtoffers van de Bedrijfs-psychopaat dan is het echter onwaarschijnlijk dat u in uw opzet zult slagen.
Bent u niet instaat de aanvallen van de Bedrijfs-psychopaat te pareren of behoord u tot de categorie [te] passieve slachtoffers dan kan ik u maar twee adviezen geven. Het eerste advies is ‘slikken of stikken’. Het tweede advies is ‘maakt u uit de voeten’.
De kans is namelijk enorm dat de Bedrijfs-psychopaat u langzaam maar zeker op doet branden. Een burn-out is niet iets dat u op wilt lopen. De schade kan permanent zijn en u in uw verdere loopbaan enorm in de weg gaan zitten. Het kan uw arbeidsgeschiktheid zelfs permanent beschadigen.
Vanzelfsprekend zal het advies om uw verlies te nemen tegen iedere vezel in u en tegen uw rechtvaardigheidsgevoel in gaan. Maar alles is beter dan een gevecht te continueren dat u niet kunt winnen. Verdom het eenvoudig weg een van de schrijnende gevallen te worden!
Wat u zeker wel moet doen, en dat kan persoonlijk als u daartoe instaat bent, of anders per brief of mail, is uw werkgever in kennis stellen van uw ervaringen. Niet alleen werkt het vertellen of schrijven over uw ervaringen therapeutisch maar het kan ook de ogen van uw werkgever openen. Het heeft hoe dan ook altijd effect. Lees meer [preventieve] adviezen op deze site.
Wat ik een paar jaar terug heb gedaan om het heersende cultuurtje wat op dat bedrijf heerste,waaronder hetgeen in bovengenoemd artikel, is mezelf als free-lancer/ZZPer aan te bieden, en gezien mijn hoge level van werken ,heeft de directeur dat meteen goedgekeurd ,en momenteel kom ik daar vaak over de vloer ,maar niet als collega,maar als extern ,en dat schakelt meteen de werking van die gasten die bovengenoemde spelletjes spelen uit.
Toegegeven,ze lullen nog steeds en zullen altijd jou proberen in een kwaad daglicht te stellen ,maar het lukt ze niet ,aangezien de eigenaar vanwege mijn kosten post mij nu scherper in de gaten houdt ,komt hij erachter dat ik mijn geld meer dan waard ben ,ongeacht het kwaadspreken van deze losers,en ga ik lekker mijn gang.Ik zie en hoor veel van wat er zich aan vuiligheid afspeelt op dat bedrijf ,maar ik heb er geen last van.
Om maar met de titel van Jan Akkerman te spreken;You can’t keep a bad man up & You can’t keep o good man down.
Zo lossen we zulks op.
Helaas ben ik onlangs (09-12-2009) mijn baan verloren door een Business Unit Manager die in mijn ogen een duidelijk geval van bedrijfs)psychopathie vertoonde. Het escaleerde tussen ons toen mijn vrouw plotseling opgenomen moest worden in het ziekenhuis. Ik had bij een leidinggevende collega gemeld dat ik de volgende morgen een gesprek zou hebben met een specialist over de situatie van mijn vrouw en daarom in ieder geval in de ochtend niet aanwezig zou zijn. De manager in kwestie belde me nog voor deze afspraak de volgende morgen op dat ik onmiddellijk op het werk diende te verschijnen. Ik weigerde. Dit zou nog consequenties hebben voorspelde hij me. En dat klopt. Ik kreeg een officiële waarschuwing voor werkweigering, hij trok een vakantiedag in en kondigde aan dat mijn contract niet verlengd zou worden. Ik heb 1,5 jaar met veel plezier gewerkt bij het bedrijf. Was een zeer gewaardeerde collega en iedereen, zelfs de Manager was van mening dat ik zeer competent was en goed functioneerde. Verschillende collega’s, waaronder leidinggevende hebben flink geprotesteerd. Het heeft niet mogen baten. Nu zit ik, net voor de feestdagen werkeloos thuis.